Xu hướng thanh toán không dùng tiền mặt là gì? 

Xu hướng thanh toán không dùng tiền mặt ngày càng trở thành yêu cầu quan trọng trong bối cảnh chuyển đổi số, khi các giao dịch điện tử giúp ghi nhận doanh thu chính xác, minh bạch dữ liệu và hỗ trợ quản lý tài chính hiệu quả hơn. Việc áp dụng các phương thức thanh toán hiện đại như thẻ ngân hàng, mã QR và ví điện tử không chỉ giúp doanh nghiệp và hộ kinh doanh đáp ứng kỳ vọng của khách hàng mà còn tạo nền tảng vững chắc cho hoạt động kinh doanh bền vững trong môi trường cạnh tranh và quản lý dữ liệu số hóa.

Nội dung chính của bài viết:

• Thanh toán không dùng tiền mặt là hình thức thanh toán qua chuyển khoản, ví điện tử, thẻ hoặc mã QR và giúp minh bạch hóa giao dịch và kiểm soát dòng tiền hiệu quả trong quản lý tài chính, thuế.

• Xu hướng này được thúc đẩy bởi sự bứt phá của công nghệ ngân hàng số, thay đổi thói quen người dùng và chính sách thúc đẩy kinh tế số của Nhà nước, hỗ trợ hiệu quả việc số hóa quản lý hóa đơn điện tử và giảm thiểu rủi ro thất thoát thuế.

• Theo Nghị định 181/2025/NĐ-CP, các khoản chi từ 5.000.000 đồng trở lên phải có chứng từ thanh toán không tiền mặt để được khấu trừ thuế, trở thành điều kiện bắt buộc đối với doanh nghiệp và hộ kinh doanh kê khai.

1. Thanh toán không dùng tiền mặt là gì?

Thanh toán không dùng tiền mặt là hình thức thanh toán không sử dụng tiền mặt trực tiếp, mà được thực hiện thông qua các phương thức trung gian như chuyển khoản ngân hàng, thanh toán điện tử, ví điện tử hoặc các hình thức hợp pháp khác theo quy định của pháp luật.

Trong những năm gần đây, xu hướng thanh toán không dùng tiền mặt không còn dừng lại ở mức khuyến khích mà đang dần trở thành yêu cầu bắt buộc trong quản lý tài chính - thuế, đặc biệt đối với hộ kinh doanh và doanh nghiệp. Các quy định liên tục được Nhà nước cập nhật nhằm tăng tính minh bạch trong giao dịch, kiểm soát dòng tiền và đảm bảo tuân thủ nghĩa vụ thuế theo hướng chặt chẽ, đồng bộ hơn.

Thanh toán không dùng tiền mặt là phương thức giao dịch qua ngân hàng, ví điện tử hoặc nền tảng số thay vì sử dụng tiền mặt trực tiếp

2. Vì sao thanh toán không dùng tiền mặt đang trở thành xu hướng?

Sự phát triển của xu hướng thanh toán không dùng tiền mặt không phải ngẫu nhiên mà đến từ sự kết hợp giữa công nghệ, hành vi tiêu dùng và chính sách quản lý ngày càng rõ ràng.

2.1. Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ tài chính

Công nghệ fintech giúp giao dịch trở nên nhanh chóng và thuận tiện hơn. Các ngân hàng hiện đã ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) để cá nhân hóa sản phẩm, cho phép người dùng thanh toán qua Internet, điện thoại di động và đặc biệt là mã QR với mức tăng trưởng vọt 150,67% về giá trị trong năm 2025.

2.2. Thói quen tiêu dùng thay đổi

Người tiêu dùng hiện đại ngày càng ưu tiên sự tiện lợi và tốc độ, dẫn đến việc thói quen rút tiền mặt tại ATM giảm mạnh (giảm 16,77% về số lượng và giảm 5,74% về giá trị trong 9 tháng đầu năm 2025 so với cùng kỳ 2024). Việc thanh toán qua QR, thẻ ngân hàng hoặc ví điện tử trở nên phổ biến, khi 95% giao dịch ngân hàng cơ bản hiện đã được thực hiện trên kênh số.

Ngày nay, người tiêu dùng thanh toán nhiều hơn qua quét mã QR, thẻ ngân hàng hay ví điện tử

2.3. Thúc đẩy từ chính phủ và hệ thống ngân hàng

Chính phủ Việt Nam đang quyết liệt triển khai Đề án 06 và Quyết định 1813/QĐ-TTg nhằm minh bạch hóa giao dịch và thúc đẩy kinh tế số. Ngành Ngân hàng đã dẫn dắt chuyển đổi số bằng cách kết nối hệ sinh thái với các dịch vụ công, y tế, giáo dục và giao thông, góp phần tạo điều kiện thuận lợi để các giải pháp thanh toán không tiền mặt phát triển và phổ biến rộng rãi.

2.4. Sự phát triển của thương mại điện tử

Thương mại điện tử là "bàn đạp" quan trọng khi tỷ lệ thanh toán không tiền mặt trong lĩnh vực này đã đạt 66,8% vào cuối năm 2024, tăng gần 27% so với cuối năm 2022. Khi mua sắm online, người dùng thường thanh toán qua thẻ ngân hàng, ví điện tử hoặc chuyển khoản, thay vì sử dụng tiền mặt. Điều này giúp hình thành thói quen thanh toán không tiền mặt trong đời sống hằng ngày.

2.5. Đáp ứng những quy định mới

Theo các quy định mới về quản lý thuế, đặc biệt là từ Nghị định 68/2026/NĐ-CP và Nghị quyết 198/2025/QH15, thanh toán không dùng tiền mặt là yếu tố bắt buộc để tuân thủ pháp lý. Cụ thể:

• Đáp ứng điều kiện khấu trừ thuế giá trị gia tăng (GTGT) đầu vào: Chỉ có chứng từ không tiền mặt mới đủ điều kiện khấu trừ thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) đối với doanh nghiệp và thuế thu nhập cá nhân (TNCN) đối với chủ hộ kinh doanh.

• Giảm rủi ro truy thu: Việc thanh toán qua ngân hàng tạo ra bản ghi giao dịch minh bạch, giúp doanh nghiệp và hộ kinh doanh dễ dàng giải trình doanh thu thực tế khi cần thiết.

• Số hóa quản lý tài chính: Kết nối trực tiếp dữ liệu từ máy tính tiền và hóa đơn điện tử giúp giảm thời gian ghi chép thủ công, hỗ trợ đối soát công nợ và kiểm soát dòng tiền tự động, chính xác.

VNPAY cung cấp trọn bộ giải pháp về thanh toán số và Nộp Thuế số, đáp ứng chuẩn quy định của Nhà nước

3. Quy định bắt buộc thanh toán không dùng tiền mặt theo Nghị quyết mới

Theo Điều 6 Nghị định 68/2026/NĐ-CP, để được xác định là khoản chi được trừ khi tính thuế thu nhập cá nhân, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh phải có chứng từ.

Điều này đồng nghĩa, với các khoản chi đạt ngưỡng trên 5.000.000 đồng, hộ kinh doanh và doanh nghiệp bắt buộc phải thanh toán qua các hình thức không dùng tiền mặt như chuyển khoản ngân hàng hoặc phương thức hợp pháp khác. Đây là điều kiện cần để khoản chi được cơ quan thuế chấp nhận khi kê khai và khấu trừ thuế GTGT đầu vào.

Các quy định mới yêu cầu giao dịch từ 5.000.000 đồng trở lên phải có chứng từ thanh toán không tiền mặt để được khấu trừ thuế

4. Câu hỏi thường gặp

4.1. Có phải lưu trữ chứng từ chuyển khoản không?

Có. Để đảm bảo tính minh bạch và phục vụ kê khai thuế, cơ sở kinh doanh cần lưu trữ đầy đủ các chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt, ít nhất 10 năm nếu sử dụng trực tiếp để ghi sổ kế toán và lập báo cáo tài chính.

4.2. Hộ kinh doanh mua hàng trên 5.000.000 đồng có phải chuyển khoản không?

Từ 01/07/2025, hóa đơn từ 5.000.000 đồng trở lên cần có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt thì mới đủ điều kiện khấu trừ thuế GTGT, nhằm tăng tính minh bạch và thúc đẩy thanh toán điện tử.

>> Tìm hiểu thêm: Các hình thức thanh toán cho hộ kinh doanh theo quy định mới

4.3. Trường hợp nào không bắt buộc phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt?

Một số trường hợp không bắt buộc phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt gồm:

• Mua hàng hóa, dịch vụ từng lần dưới 5.000.000 đồng, hàng nhập khẩu giá trị nhỏ, quà biếu, quà tặng, hàng mẫu không phải trả tiền.

• Bù trừ giữa hàng mua, hàng bán, vay mượn hàng hoặc cấn trừ công nợ (kể cả qua bên thứ ba).

• Bên mua thanh toán cho bên thứ ba theo chỉ định của bên bán, nếu nội dung được quy định rõ trong hợp đồng và bên thứ ba hoạt động hợp pháp.

• Thanh toán bằng cổ phiếu, trái phiếu hoặc vào Kho bạc Nhà nước.

• Hàng hóa, dịch vụ từ 5.000.000 đồng trở lên nhưng chưa đến thời điểm thanh toán theo hợp đồng vẫn được khấu trừ thuế tạm thời.

4.4. Các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt là gì?

Theo Điều 26 Nghị định 181/2025/NĐ-CP quy định các trường hợp đặc thù được khấu trừ thuế giá trị gia tăng theo hình thức thanh toán không dùng tiền mặt bao gồm: 

• Thanh toán qua chuyển khoản ngân hàng/Internet Banking.

• Thanh toán bù trừ giữa hàng hóa/dịch vụ.

• Bù trừ công nợ vay, mượn tiền.

• Thanh toán ủy quyền cho bên thứ ba.

• Thanh toán bằng cổ phiếu, trái phiếu.

• Phần còn lại từ các hình thức thanh toán khác ≥ 5.000.000 đồng.

• Thanh toán vào tài khoản bên thứ ba tại Kho bạc Nhà nước để cưỡng chế.

• Mua trả chậm, trả góp.

• Mua dưới 5.000.000 đồng/lần hoặc hàng biếu tặng.

• Người lao động thanh toán và được hoàn lại.

• Mua nhiều lần trong ngày tổng cộng ≥ 5.000.000 đồng. 

Xu hướng thanh toán không dùng tiền mặt đang trở thành yếu tố cốt lõi trong quản trị tài chính hiện đại, đặc biệt khi các quy định về thuế và chứng từ ngày càng chặt chẽ hơn. Việc áp dụng đúng và đầy đủ các hình thức thanh toán không tiền mặt không chỉ giúp doanh nghiệp, hộ kinh doanh minh bạch hóa hoạt động mà còn tối ưu chi phí, nâng cao hiệu quả vận hành và sẵn sàng thích ứng với các yêu cầu pháp lý mới.

Để được tư vấn chi tiết về giải pháp thanh toán không dùng tiền mặt và triển khai hóa đơn điện tử đồng bộ, hộ kinh doanh và doanh nghiệp có thể liên hệ VNPAY để được hỗ trợ phù hợp với nhu cầu thực tế thông qua các kênh sau:

• Hotline: *3388 

• Email: hotro@vnpay.vn

• Đăng ký tư vấn: Tại đây

*Thông tin mang tính tham khảo, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh và doanh nghiệp nên tra cứu các văn bản pháp luật mới nhất hoặc liên hệ cơ quan thuế để áp dụng đúng quy định.